اهمیت اقتباس در سینمای ایران قوانین حقوقی اقتباس چیست؟
وبلاگ آفتاب: کارگاه از قصه تا سینما با محور اقتباس در سینمای ایران و ضمن اشاره به چالش ها و ظرفیتهای اقتباس برگزار گردید.
به گزارش وبلاگ آفتاب به نقل از روابط عمومی جشنواره بین المللی فیلم های خردسالان و نوجوانان، کارگاه تخصصی «از قصه تا سینما» با حضور حامد جعفری دبیر جشنواره بین المللی فیلم های خردسالان و نوجوانان و مدیرعامل بنیاد فارابی، فرهاد توحیدی فیلم نامه نویس، زهرا محسنی فرد پژوهشگر حوزه کودک و نوجوان، بهمن کامیار تهیه کننده، کارگردان و وکیل دادگستری، علی اصغر عزتی پاک نویسنده کتاب «باغ کیانوش»، محمدجواد موحد تهیه کننده فیلم سینمایی «باغ کیانوش» و همین طور زهرا روشندل مدیر برنامه های جنبی جشنواره روز دوشنبه ۶ مهر در کارستان بهارستان به همت سی وهشتمین جشنواره بین المللی فیلم های خردسالان و نوجوانان و با مشارکت بنیاد فارابی برگزار شد.
فیلمنامه واقعی از بازنویسی شکل می گیرد
فرهاد توحیدی در بخش ابتدایی این کارگاه با عنوان «ساختار فیلم نامه نویسی در اقتباس» با تشریح مراحل نوشتن فیلم نامه اظهار داشت: در شیوه حرفه ای، ابتدا ایده در چارچوب خلاصه کوتاه داستان شکل می گیرد، سپس به سیناپس، طرح فیلم نامه و سکانس بندی تبدیل می شود و در ادامه نسخه نخست فیلم نامه نوشته می شود. این مراحل به نویسنده کمک می نماید مشکلات اثر را قبل از رسیدن به مراحل پرهزینه تولید شناسایی و اصلاح نماید.
این فیلم نامه نویس با تاکید بر اهمیت بازنویسی مطرح کرد: نسخه اول، نسخه غائی فیلم نامه نیست و فیلم نامه واقعی از بازنویسی شکل می گیرد.
فیلمنامه نویس «مست عشق» محیط زندگی روزمره، انسان ها، اخبار، تصاویر و اتفاقات اجتماعی را از مهم ترین منابع ایده دانست و اظهار داشت: فیلم نامه نویس باید بتواند از دل اتفاقات معمولی، موقعیت های داستانی پیدا کند. حتی یک خبر، یک عکس، یک رفتار یا جمله می تواند جرقه ایجاد یک فیلم نامه باشد. فیلم نامه نویس باید اهل تجربه، سفر و کشف جهان پیرامون خود باشد و نسبت به اتفاقات جامعه آگاهی داشته باشد.
وی در ادامه، اقتباس را یکی دیگر از منابع مهم ایجاد ایده دانست و بیان نمود: گنجینه ادبیات و آثار هنری منبعی گسترده برای اقتباس است و این اقتباس تنها به رمان و داستان کوتاه محدود نمی شود بلکه میتوان از نمایشنامه، ترانه، داستان، فیلم و دیگر آثار هنری هم بهره گرفت.
سپس زهرا محسنی فرد پژوهشگر حوزه کودک ونوجوان در کارگاه «از قصه تا سینما» با تاکید بر ضرورت دیدن جهان از زاویه نگاه نوجوان اظهار نمود: در پروسه خلق یک اثر باید مشخص باشد که روایت از منظر چه کسی شکل می گیرد و مخاطب آن کودک است یا نوجوان چونکه نمی توان این ۲ گروه را یکسان درنظر گرفت.
وی با اعلان اینکه مخاطب نوجوان یک گروه یکدست نیست، عنوان کرد: تفاوت در علایق، سبک زندگی، دغدغه ها و محیط اجتماعی، باعث ایجاد گروههای متنوعی از نوجوانان شده است.
این پژوهشگر حوزه کودک ونوجوان ضمن اشاره به نمونه هایی از علایق متفاوت نوجوانان اظهار داشت: برای نمونه در بین نوجوانان گروهی به فرهنگ کره جنوبی علاقه مند هستند، گروهی با این جریان همراه نیستند.
وی ضمن اشاره به درنظر گرفتن مولفه های مختلف خاطرنشان کرد: توجه به جنسیت به مفهوم تولید اثر فقط برای یک جنس نیست بلکه ملاحظات اجتماعی و فرهنگی در رابطه با جنسیت باید در خلق شخصیت و طراحی روایت مورد توجه قرار گیرد.
نویسنده بر کیفیت تولید محصول اقتباس شده تأثیر دارد
در ادامه علی اصغر عزتی پاک نویسنده کتاب «باغ کیانوش» ضمن اشاره به تجربه تبدیل داستان «باغ کیانوش» به فیلم سینمایی، اظهار داشت: در سینما معمولا قدرت، امکانات و سرمایه بیشتری از ادبیات وجود دارد؛ به همین دلیل، در خیلی از موارد نویسنده در پروسه اقتباس در موضعی منفعل قرار می گیرد. با این وجود، اگر رفتار حرفه ای باشد، میتوان میان همه این مسایل تجمیع ایجاد کرد. کسی که می خواهد داستانی را به یک نسخه سینمایی تبدیل کند، می تواند ارتباط مناسبی با نویسنده اثر برقرار کند.
وی با اعلان اینکه گفتگو میان نویسنده و فیلمساز بخش مهمی از پروسه اقتباس است، خاطرنشان کرد: ادبیات و سینما ۲ مقوله متفاوت هستند و مقرر است یک اثر از یک فضای هنری به فضای دیگری منتقل شود. وقتی یک داستان که حاصل خلاقیت نویسنده است، مقرر است در چارچوب سینما بازآفرینی شود، باید گفتگویی شکل بگیرد. در مورد «باغ کیانوش» چنین اتفاقی رخ نداد.
اقتباس مهلتی برای تعامل ادبیات و سینما
موحد در این جلسه با تاکید بر اهمیت اقتباس از ادبیات اظهار داشت: معتقدم بخش قابل توجهی از آثار مهم سینمای جهان اقتباسی هستند. پیوند ادبیات، بخصوص رمان های قصه محور و جذاب، با سینما می تواند به پیشرفت کیفیت آثار سینمایی کمک نماید. در اقتباس، بخشی از مسیر قصه از قبل طی شده و سینماگر می تواند با افزودن زبان تصویر، آنرا به یک اثر سینمایی تبدیل کند.
وی افزود: یکی از چالش های اصلی اقتباس اینست که نویسنده کتاب به عنوان خالق اثر، نسبت به جزییات آن حساسیت طبیعی دارد و امکان دارد تغییر برخی عناصر برایش دشوار باشد. در صورتیکه فیلمساز گاهی تنها بخش محدودی از یک اثر را برای ساخت فیلم انتخاب می کند و بر مبنای آن، اثری جدید می سازد.
تهیه کننده فیلم «باغ کیانوش» ضمن اشاره به دشواری تبدیل داستان به فیلم نامه اظهار داشت: یکی از مهم ترین کارهایی که در پروسه طولانی نگارش فیلم نامه انجام دادیم، گسترش شخصیت ها و خرده داستانها بود. در کتاب چهار شخصیت نوجوان داشتیم، اما برای فیلم تعداد شخصیت ها را افزایش دادیم تا امکان ایجاد موقعیت ها و روایتهای بیشتری فراهم گردد.
قوانین حقوقی اقتباس باید رعایت شود
در ادامه این جلسه بهمن کامیار درباره ی حقوق اقتباس در سینمای ایران اظهار نمود: اقتباس باآنکه یک مسئله هنری است، اما در نهایت یک بسته حقوقی است و باید روابط میان مؤلف و اقتباس کننده از منظر حقوقی بررسی شود. حقوق مؤلف به ۲ بخش حقوق مادی و معنوی تقسیم می شود. حقوق مادی مانند نشر، عرضه، پخش و اکران قابل انتقال است، اما حق انتساب اثر به پدیدآورنده از حقوق معنوی است و قابل انتقال نیست.
وی اضافه کرد: در زمان اقتباس باید ابتدا مشخص شود صاحب فعلی حقوق اثر چه کسی است؛ چونکه همیشه پدیدآورنده صاحب حقوق مادی نیست و امکان دارد این حقوق به ناشر، شخص ثالث یا ورثه منتقل شده باشد.
کامیار خاطرنشان کرد: صرف دریافت حق اقتباس به مفهوم اجازه ایجاد هر نوع تغییر در اثر نیست. حذف یا اضافه کردن شخصیت، ادغام شخصیت ها، تغییر پایان بندی، زمان و مکان داستان و سایر تغییرات در عناصر خلاقانه باید در قرارداد مشخص شود.
وی در آخر ضمن اشاره به پرونده فیلم «قهرمان» اظهار داشت: داستان های واقعی و عناوینی که در اختیار عموم قرار گرفته اند، لزوماً در انحصار فردی که قبل تر درباره ی آنها اثری تولید کرده است، نیستند و میتوان از آنها برای خلق اثر جدید استفاده کرد؛ البته نشر اکاذیب، افترا و توهین، موضوعی جداگانه است و می تواند مسئولیت حقوقی بوجود آورد. البته صرف شباهت ۲ اثر برای اثبات سرقت ادبی کافی نیست و باید عناصر خلاقانه آنها بررسی شود. هر اثر کپی اقتباس است، اما هر اقتباسی کپی نیست.
حرف آخر اینکه به گزارش وبلاگ آفتاب به نقل از روابط عمومی جشنواره بین المللی فیلم های خردسالان و نوجوانان، کارگاه تخصصی از قصه تا سینما با حضور حامد جعفری دبیر جشنواره بین المللی فیلم های خردسالان و نوجوانان و مدیرعامل بنیاد فارابی، فرهاد توحیدی فیلمنامه نویس، زهرا محسنی فرد پژوهشگر حوزه کودک و نوجوان، بهمن کامیار تهیه کننده، کارگردان و وکیل دادگستری، علی اصغر عزتی پاک نویسنده کتاب باغ کیانوش، محمدجواد موحد تهیه کننده فیلم سینمایی باغ کیانوش و همچنین زهرا روشندل مدیر برنامه های جنبی جشنواره روز دوشنبه ۶ مهر در کارستان بهارستان به همت سی وهشتمین جشنواره بین المللی فیلم های خردسالان و نوجوانان و با مشارکت بنیاد فارابی اجرا شد. فیلمنامه نویس باید اهل تجربه، سفر و کشف جهان پیرامون خود باشد و نسبت به اتفاقات جامعه آگاهی داشته باشد. وی در ادامه، اقتباس را یکی دیگر از منابع مهم ایجاد ایده دانست و بیان نمود: گنجینه ادبیات و آثار هنری منبعی گسترده برای اقتباس است و این اقتباس تنها به رمان و داستان کوتاه محدود نمی شود بلکه می توان از نمایشنامه، ترانه، داستان، فیلم و دیگر آثار هنری هم بهره گرفت. سپس زهرا محسنی فرد پژوهشگر حوزه کودک ونوجوان در کارگاه از قصه تا سینما با تأکید بر لزوم دیدن جهان از زاویه نگاه نوجوان اظهار داشت: در فرایند خلق یک اثر باید مشخص باشد که روایت از نظر چه کسی شکل می گیرد و مخاطب آن کودک است یا نوجوان چراکه نمی توان این ۲ گروه را یکسان در نظر گرفت. وی با اشاره به اینکه مخاطب نوجوان یک گروه یکدست نیست، عنوان کرد: تفاوت در علایق، سبک زندگی، دغدغه ها و محیط اجتماعی، سبب ایجاد گروه های متنوعی از نوجوانان شده است. این پژوهشگر حوزه کودک ونوجوان ضمن اشاره به نمونه هایی از علایق متفاوت نوجوانان عنوان کرد: بطور مثال در میان نوجوانان گروهی به فرهنگ کره جنوبی علاقه مند هستند، گروهی با این جریان همراه نیستند. وی ضمن اشاره به در نظر گرفتن مولفه های مختلف تصریح کرد: توجه به جنسیت به مفهوم تولید اثر فقط برای یک جنس نیست بلکه ملاحظات اجتماعی و فرهنگی در ارتباط با جنسیت باید در خلق شخصیت و طراحی روایت مورد توجه قرار گیرد. حقوق مادی مانند نشر، عرضه، پخش و اکران قابل انتقال است، اما حق انتساب اثر به پدیدآورنده از حقوق معنوی است و قابل انتقال نیست. وی افزود: در زمان اقتباس باید ابتدا مشخص شود صاحب فعلی حقوق اثر چه کسی است؛ چراکه همیشه پدیدآورنده صاحب حقوق مادی نیست و امکان دارد این حقوق به ناشر، شخص ثالث یا ورثه منتقل شده باشد. کامیار تصریح کرد: صرف دریافت حق اقتباس به مفهوم اجازه ایجاد هر نوع تغییر در اثر نیست.
این مطلب آفتاب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات کابران آفتاب در مورد این مطلب